Fosfolipiden vormen de basis voor een gezonde geest. De rol van fosfolipiden voor een gezonde hersenstructuur en optimale ontwikkeling van neurotransmitters

Fosfolipiden vormen de basis voor een gezonde geest

Er zijn veel verschillende factoren die verantwoordelijk zijn voor een gezond stel hersenen. Dat verklaart waarom er zoveel verschillende hersensupplementen op de markt zijn, variërend van aminozuren zoals acetyl-L-carnitine of kruiden zoals ginkgo biloba en Bacopa monniera, maar ook visolie en meer in het bijzonder, het omega-3 vetzuur DHA of heel specifieke stoffen zoals vitamine B12 tot en met vinpocetine.

Sommige hersen-supplementen helpen tegen stress en verbeteren je stemming.
Anderen leveren weer energie aan de hersencellen, zoals dat op gaat voor aminozuren als acetyl-L-carnitine en glutamine.
Kruiden zoals ginkgo biloba en vinpocetine verbeteren weer de doorbloeding in de hersenen.
En dan zijn er weer andere supplementen, zoals kurkuma of groene thee, die specifiek helpen om meer zuurstof naar de hersenen te voeren en de ontstekingsgraad verminderen.

Het ligt uiteraard voor de hand dat het intact houden van de hersenstructuur aan de basis ligt van een goed functionerend geheugen en optimaal leervermogen. Een gezonde hersenstructuur houdt in dat de hersencellen gezond blijven, de celwanden moeten hierbij soepel blijven, zodat alle benodigde voedingsstoffen ook worden binnen gelaten en afvalstoffen naar buiten kunnen en de signaalmoleculen (neurotransmitters) optimaal blijven werken.

Vetten en meer specifiek, fosfolipiden spelen hierin een voorname rol.

Wat zijn fosfolipiden?

Fosfolipiden zijn een speciaal soort moleculen, die in ons gehele lichaam voorkomen en een belangrijke rol spelen voor onze gezondheid.
Wat fosfolipiden zo bijzonder maakt is dat ze zowel waterminnende (hydrofiel) als water-afstotende (hydrofobe) eigenschappen hebben.
Het waterminnende deel bestaat uit een fosfaat-deel, een fosfor-atoom dat aan een vitamine vast zit, of een aminozuur of enig ander molecuul. Het andere eind is een vet of een vetachtig deel.
Dankzij de waterminnende eigenschap is een fosfolipide in staat om met water een mengsel (emulsie) te vormen aan het hydrofiele uiteinde, terwijl de staart met het vetachtige deel dat niet kan.
Vanwege de aanwezigheid van deze twee volstrekt verschillende uiteinden aan één en dezelfde verbinding, worden fosfolipiden door scheikundigen ook wel 'amfipatisch' genoemd. Net zoals een amfibie, voelt een amfipatisch molecuul zich goed thuis in zowel een vettige als waterige omegeving. Deze eigenschap blijkt essentieel voor het voortbestaan van elke cel in ons lichaam.

bilayer membrane


Fosfolipiden kunnen verschillende soorten structuren vormen als ze in water worden ondergedompeld. Ze kunnen bolvormige structuren vormen, waarbij de waterminnende 'koppen' naar buiten steken en de 'vetstaarten' naar binnen gericht zijn of ze kunnen een sandwich-achtige structuur vormen met een dubbele laag.
Deze fosfolipide-dubelllaag vormt een holle structuurwand, die water kan bevatten en vormt hierdoor de basis voor alle levende cellen tot en met de mitochondriën en celkernen toe.

Fosfolipiden zijn daarom wellicht de allerbelangrijkste moleculen voor het lichaam omdat ze de dubbellaagse structuur vormen van een cellichaam. Ze hebben echter nog veel meer verschillende lichaamsfuncties.
Fosfolipiden worden binnen in de cel gevormd uit eenvoudige voorlopers, die uit voeding worden gewonnen, zoals B-vitamines (inositol en choline), essentiële aminozuren en vetzuren.
Een uitgebalanceerd dieet waarin al deze voedingsstoffen aanwezig zijn is derhalve de beste manier om er voor te zorgen dat er genoeg fosfolipiden kunnen worden aangemaakt.

Fosfolipiden in de hersenen

Membranen van hersencellen zijn heel rijk aan twee soorten fosfolipiden: fosfatidylserine (PS, phosphatidylserine) en fosfatidylcholine (PC, phosphatidylcholine), waarbij het aandeel PC het hoogste is. Wanneer u er voor zorgt dat het lichaam genoeg PS en PC binnenkrijgt via voeding of suppletie, kunt u de strijd aangaan tegen mentale versukkeling als gevolg van het ouder worden of ziekten.

Fosfatidylcholine (PC) en choline

PC werd in de tachtiger jaren heel populair als hersensupplement omdat het een belangrijk onderdeel vormt van alle hersencelwanden. In de wandeling worden PC-supplementen vaak 'lecithine' genoemd omdat PC de belangrijkste fosfolipide is in lecithine.

Lecithine is de generieke naam die wordt gebruikt voor alle vetachtige stoffen, die in dierlijk of plantaardig weefsel wordt aangetroffen, waarbij sprake is van de combinatie van fosforzuur, choline, vetzuren, glycerol, glycolipiden, triglyceriden, en fosfolipiden zoals PC, fosfatidyllethanolamine (PEA), en fosfatidyl-inositol.

Ofschoon er wel lecithine-supplementen gemaakt kunnen worden met een hoger aandeel van fosfatidylcholine (PC), zijn de meesten toch geen erg goede bronnen van PC voor de hersenen, omdat ze eenmaal in het lichaam opgenomen, meestal in de lever eindigen, zodat er maar heel weinig in de hersenen wordt opgenomen.
Uit onderzoek blijkt dat PC niet zo'n geschikt hersensupplement is als PS (fosfatidylserine) wat ook in lecithine zit, maar dan in veel kleinere hoeveelheden. Het is zelfs zo dat de meeste PS die gemaakt wordt, gewonnen wordt uit PC.

Lecithine is ook nog eens niet zo'n goede bron van choline, een voedingsstof waar ook veel belangstelling naar uit gaat.

En wat is choline nu weer? Fosfatidylcholine (PC) is een belangrijke donor van choline, die wordt beschouwd als onderdeel van de grote familie van B-vitamines.
Ofschoon choline zelf niet echt een fosfolipide is, vorm choline wel het zeer belangrijke acetylcholine, wat de belangrijkste neurotransmitter is voor de hersenen en als zodanig van groot belang voor het leervermogen en het geheugen.
PC daarentegen, kan blijkbaar niet zo gemakkelijk omgevormd worden naar acetylcholine zodra het in het lichaam komt.
Als blijk van erkenning voor het belang van choline voor de gezondheid, werd choline in 1998 erkend als een essentiële voedingsstof en ingedeeld bij de B-vitamines, waarbij een dagelijkse inname werd aanbevolen van 550 milligram per dag voor mannen en 425mg voor vrouwen, met een aanbevolen maximum daglimiet van 3500 mg per dag.

Choline treft u vooral aan in levensmiddelen zoals sojabonen, eieren, lever, rundvlees, melk en koolplanten. Er worden ook een veelvoud aan choline-supplementen aangeboden, waarvan de ene beter de bloed-hersenbarrière passeert dan de andere.

De meeste goedkope choline-supplementen vallen daar niet onder.
Dit in tegenstelling tot 2 andere choline-donors, die dat wel doen, zoals alfa-glycerylfosforyl-choline (Alpha-GPC) en citicoline (CDP-choline).

Alpha-GPC

Alfa-GPC bevat een aandeel van 40% choline, wat dankzij de elektrische lading ervan, veel beter de choline aflevert bij de hersenen dan andere PC-supplementen, die voor het grootste deel maar 15 tot 35% PC bevatten.

Citicoline

Cytidine 5-difosfocholine (ofwel citicoline of CDP-choline) is een samengestelde verbinding, die ontstaat wanneer choline in PC wordt omgezet. Vlak voordat citicoline de hersenen bereikt, wordt het afgebroken in 2 losse delen, choline en cytidine, wat ook op haar eigen manier een belangrijke grondstof is.
Ieder op zich wordt dan via de bloedbaan de hersenen in getransporteerd of naar andere weefsels vervoerd. Bij ouderen blijkt een hoger aandeel van cytidine in de hersenen te leiden tot een toegenomen aanmaak van PC, dat in hersencelmembranen wordt ingebouwd.
Dankzij de aanwezigheid van cytidine in citicoline, is citicoline een geschikter hersensupplement dan choline alleen.
CDP-choline ondersteunt niet alleen de hersenen door grondstoffen aan te leveren, maar beschermt deze ook tegen vrije radicalen. CDP choline kan er ook voor zorgen dat de ATP-spiegel (adenosine-5’-trifosfaat) in de hersenen stijgt, iets waar choline alleen niet toe in staat is.

Fosfatidylserine (PS)

PS is de andere belangrijke fosfolipide voor de hersenen. Het komt niet zo veelvuldig voor als PC dat doet, maar dit kleine fosfolipide blijkt nog veel belangrijker voor het geheugen en concentratie te zijn.
PC is al veel langer bekend dan PS. PC wordt in alle lichaamsweefsels aangetroffen en neemt het leeuwendeel in van de fosfolipiden in vrijwel alle levende wezens.
PS daarentegen, is veel zeldzamer en wordt alleen in meer gespecialiseerde weefsels in hogere concentraties aangetroffen.
Nergens is die concentratie zo hoog als in de hersenen, wat een goede aanwijzing is dat het wel eens een heel belangrijke rol speelt in de hersenen.

Men denkt dat PS een belangrijke 'aanleghaven' is voor neurotransmitters zoals acetylcholine, waardoor er meer neurotransmitters kunnen worden afgegeven en aangemaakt.
Met name zenuwcellen zijn van goed werken celmembranen afhankelijk zodat er genoeg neurotransmitters kunnen worden afgegeven en er signaaloverdracht plaats vindt. Door een hoog aandeel van PS in deze weefsels, blijven de celwanden soepel en blijven ze goed werken.
Hoe hoger het aandeel van PS in de hersenen, des te beter blijkt de signaal overdracht te lukken en verloopt de opname van glucose in de hersencellen ook het meest voorspoedig evenals alle andere biologische celprocessen die van belang zijn voor normaal en goed werkende hersenen.
De gemiddelde opname van PS uit de voeding ligt zo rond 130 mg/dag. PS vindt men in kleine hoeveelheden in rogge en andere ontbijtgranen, evenals in groenten, peulvruchten en vruchten(sap). Omdat er maar heel weinig PS in de meeste levensmiddelen aanwezig is, kan het zinvol zijn te supplementeren met PS.

Uit tientallen ondedrzoeken blijkt dat suppletie met PS helpt om het geheugen, het leervermogen en de stemming te verbeteren en ook stressverlangend kan werken.
Tot op heden is PS het enige hersensupplement dat van de FDA een gezondheidsclaim heeft toegewezen gekregen, waarin geschreven staat dat inname van PS het risico op dementie of storingen in het leervermogen bij ouderen kan verminderen.

Terwijl PS vroeger grotendeels uit runderweefsel werd gewonnen, is dat vandaag de dag na de uitbraak van BSE niet meer het geval. PS wordt nu voor het merendeel uit soja- of zonnebloemlecithine gewonnen.
Er zijn echter wel een aantal verschillen tussen plantaardige en dierlijke PS. Het grootste verschil is dat de dierlijke runder-PS voor wel 85% DHA in het vetminnende deel van dit fosfolipide bevat, terwijl plantaardige PS geen DHA bevat.
Dat is erg jammer omdat ook omega-3 vetzuren zoals DHA en EPA er om bekend staan dat ze een positieve bijdrage leveren aan een goed functionerend stel hersenen.
Mensen, bij wie een hoge concentratie DHA en EPA omega-3 vetzuren in het bloed wordt aangetroffen blijken onveranderlijk beter te presteren bij een test op geheugenfunctie. Ook krompen hun hersenen minder snel dan dat van leeftijdsgenoten.
Een lage concentratie aan het omega-3 vetzuur DHA in het bloed blijkt samen te hangen met kleinere hersenen en slechtere prestaties in soortgelijke experimenten.
Het omega-3 vetzuur DHA blijkt er met name voor te zorgen dat zennuwnetwerken goed blijven functioneren.

Samen met het omega-6 vetzuur arachidonzuur, is DHA het vetzuur dat het vaakst gekoppeld is aan fosfolipiden in de hersenen.
De combinatie van PS en DHA zorgt er voor dat er meer neurotransmitter-'aanlegplaatsen' in de hersenen worden opgebouwd, waardoor de signaaloverdracht verbetert.

Wanneer omega-3 vetzuren met fosfolipiden worden gecombineerd, zoals dat van nature het geval is in krillolie, bereiken dkeze vetzuren veel gemakkelijker de hersenen.
In het ideale geval, combineer je krillolie met plantaardige PS-100 om zo de nadelen van het niet-dierlijke PS-100 op te heffen en er voor te zorgen dat de PS-100 ook beter wordt opgenomen, net zoals dat bij moedermelk ook het geval is, waar PS ook gebonden is aan het omega-3 vetzuur DHA om zo er voor te zorgen dat de DHA maximaal beschikbaar is voor de hersenontwikkeling van de kleine baby.

Het combineren van werkzame stoffen

Steeds vaker worden de zogenaamde nootropica, de stoffen die de hersenen op een hoger niveau laten werken, met elkaar gecombineerd in een samengestelde 'hersen optimizer'.
Eén zo'n voorbeeld is Jarrow's BrainBoost, waarin PS wordt gecombineerd met fosfolipide-DHA.
Jarrow's BrainBoost contains a combination of PS with phospholipid-DHA.
In hun Neuro Optimizer wordt PS gecombineerd met een veelvoud van hersen-supplementen zoals citicoline, alfa-liponzuur, acetyl-carnitine, L-glutamine, and taurine. in Neuro-Optimizer.
AOR ging daarentegen aan de slag met CDP-choline en combineerde dat met acetyl-carnitine, arginine, alfa-liponzuur en bacopa.

Helaas was de markt kennelijk nog niet rijp voor een combinatie vna PS met een andere fosfolipide, te weten fosfatidinezuur (PA). Fosfatidinezuur heeft een indirect effect op het leervermogen doordat het in staat is om de cortisolspiegel te laten dalen.
Fosfatidinezuur is een precursor (voorloper) van fosfolipiden zoals PS en kan er ook voor zorgen dat de structuur van een celwand soepeler wordt.
De combinatie van PS met PA werkte stress-verlagend en verbeterde het leervermogen.
Het belang van het verminderen van stress om zo slimmer te worden kan niet genoeg worden benadrukt, omdat er een omgekeerde relatie is tussen het leervermogen, geheugen enzovoorts en de hoeveelheid stress die iemand ervaart.
Om maar een voorbeeld te noemen: het IQ van boeren en landarbeiders blijkt na de oogst en het daaruit voortvloeiende hogere inkomen, meer dan 10 IQ-punten omhoog te gaan!

Andere toepassingen voor fosfolipiden

Naast het afleveren van omega-3 vetzuren, kunnen fosfolipide-complexen voor heel wat meer verbindingen gebruikt worden.
Door moleculen te koppelen aan fosfolipiden, kunnen stoffen die anders moeilijk worden opgenomen, beter worden opgenomen door het lichaam.
Deze methoden, die al eerder bij medicijnontwikkeling werd toegepast, wordt nu ook steeds vaker bij supplementen ingezet.
Dit naast het feit dat fosfolipiden zoals PC en PS op zichzelf al therapeutische waarde hebben.

Fosfolipiden en kurkuma

De opname van curcumine, wat de werkzame stof is in kurkuma (koenjit) is meestal heel erg beroerd. Deze verbetert aanzienlijk wanneer ze wordt gekoppeld aan een fosfolipide. Veel beter dan dat gebeurt met de traditionelere aanpak, waarin het gecombineerd wordt met piperine.

Fosfolipiden verbeteren de opname van omega-3 uit krillolie

Wanneer omega-3 vetzuren ingebouwd zitten in natuurlijke fosfolipide-complexen zoals krillolie, worden ze veel beter door het lichaam opgenomen dan wanneer het in de vorm van visolie wordt geslikt.
Dit komt omdat de omega-3 vetzuren verbonden zijn aan fosfolipiden, terwijl dat bij visolie niet het geval is.

Conclusie

De meeste mensen zijn zich er nog veel te weinig van bewust dat ze dankzij fosfolipiden de werking van hun hersenen een 'boost' kunnen geven. En dan geldt dit met name voor krachtige werkzame stoffen als fosfatidylserine (PS) waarvan de werking is bewezen in talloze studies en waarvoor een heuse gezondheidsclaim gemaakt mag worden.

Jarenlang hebben we gedacht dat het afnemen van de geestelijke vermogens een onvermijdelijk gevolg is van het ouder worden.
Nu we echter meer en meer ons bewust worden van de werkzaamheid en deugdelijkheid van bepaalde producten en werkzame stoffen om zo onze hersenen goed te laten werken, besluiten steeds meer mensen om deze supplementen, waarvan het licht zo lang onder de korenmaat gestaan heeft, ook te gaan slikken. Dit juichen we van harte toe: op uw (hersen)gezondheid!
Aan artikel gerelateerde producten

Get every new article on your mail