Gevaren van antibiotica resistentie: hoe ontstaat het en wat kunnen we er tegen doen?

Gevaren van antibiotica resistentie

Eenieder die gezondheids nieuws op de voet volgt, weet wel dat er gegronde redenen zijn om te vrezen voor een uit de hand lopende resistentie tegen antibiotica bij bacteriën.
Sinds penicilline, het eerste massaal geproduceerde antibioticum in de veertiger jaren werd geïntrodureerd, worden bacteriën steeds sneller resistent tegen antibiotica.

Antibiotica worden beschouwd als een van de beste ontdekkingen in de moderne medische wetenschap omdat ze er voor gezorgd hebben dat heel veel mensen voorheen dodelijke bacterie-infecties konden overleven. Helaas denken heel veel mensen als eerste aan antibiotica als ze ziek worden. Door een te uitbundig gebruik van antibiotica is resistentie ertegen wijdverspreid geworden bij bacteriën. Deze reageren niet meer op antibiotica zoals vroeger wel het geval was.

Werking van antibiotica

Hoe werken ze? Antibiotica worden vaak zonder er verder bij stil te staan ingezet tegen 2 geheel verschillende ziektekiemen: bacteriën en virussen.
Maar bacteriën en virussen zijn geheel verschillend van elkaar.

Bacteriën zijn 'levende eencelligen'. Ze zitten echt overal en zijn soms zelfs heel nuttig. Zo zitten er in de darmen veel Lactobacillus bacteriën die daar het opgegeten voedsel voorverteren.
Sommigre bacteriën zijn wel heel schadelijk en veroorzaken ziekten als ze in het menselijk lichaam terecht komen, zich daar vermenigvludigen en ons ziek maken door allerlei lichaamsprocessen te verstoren. Antibiotica werken omdat ze deze levende eencelligen doden door de groei en vermenigvuldiging ervan stoppen.
Helaas doden veel van de oudere breedspectrum antibiotica niet selectief alleen de schadelijke bacteriën, zodat je spijsverteringskanaal er aan het einde van een kuur ontvolkt uit komt te zien. Neem daarom altijd na afloop van een antibioticumkuur ook een probioticumkuur!

Daarentegen zijn virussen geen levende organismen en ze kunnen ook niet op zichzelf overleven. Het zijn 'deeltjes' die genetisch materiaal bevatten, waaromheen een beschermende eiwitmantel zit. Virussen kunnen alleen 'leven', dwz. groeien en vermenigvuldigen door een levende cel binnen te dringen.
Virussen kunnen door het immuunsysteem worden onderdrukt, maar tegen andere verkoudheidsvirussen valt niet zo gek veel te doen zodra je het te 'pakken' hebt. Helaas is het volstrekt zinloos om antibiotica tegen virussen in te zetten en desondanks komt dat nog regelmatig voor!
Daarentegen is het wel mogelijk om vaccins in te zetten tegen sommige bacteriële infecties, zoals hersenvliesontstekingen die dodelijk kunnen aflopen.

Waarom is overmatig gebruik van antibiotica schadelijk?

Het nemen van antibiotica tegen virusinfecties is dus nutteloos. Erger nog, door nodeloos antibiotica in te nemen, ontwikkelen zich in je lichaam nog meer bacteriën die resistent tegen antibiotica zijn geworden.
Door regelmatig antibiotica te gebruiken, neemt in je lichaam het aantal bacteriën toe dat een antibioticakuur overleeft.
Deze resistentie leidt er toe dat er hogere doseringen moeten worden gebruikt of andere, sterkere antibiotica moeten worden ingezet.
Sommige mensen worden zelfs niet meer beter van zelfs de krachtigste antibiotica, die op de markt beschikbaar zijn.

Dit probleem van antibiotica-resistentie is wijdverspreid en het Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) noemt dit dan ook één van 's werelds meest nijpende gezondheidsproblemen.
Bekende vormen van bacteriële infecties die niet meer op antibiotica reageren zijn pneumokokken (en de subsoort meningokokken), die o.a. longontsteking, oorinfecties, sinusinfecties en hersenvliesontsteking veroorzaken.
Daarnaast bestaat ook antibiotica resistentie bij ontstekingen van de huid, de blaas en bij tuberculose.

Veilig innemen van antibiotica

Hoe kun je antibiotica veilig innemen? Om het risico op bacteriële resistentie tegen antibiotica te verlagen, moet je aan het volgende denken:
Behandel uitsluitend bacteriële ontstekingen. Vraag advies en stel vragen. Laat mildere ziekten en vooral die door een virus worden veroorzaakt op hun beloop om zo de ontwikkeling van ziektekiemen, die resistent worden tegen antibiotica tegen te gaan.
Maar laat de beoordeling van wat een 'milde ziekte' is over aan uw huisarts. Zelfs als de symptomen niet erger worden, is het beter toch even naar de huisarts te aan. Vraag ter plekke of je nu door een bacterie of een virus geveld bent en bespreek de voor- en nadelen van antibioticagebruik.
Vraag NIET om een antibioticumkuur als je een virus onder de leden hebt, maar om tips om vervelende symptomen te bestrijden.

Als u een recept voor een antibioticumkuur mee krijgt, onthoud dan het volgende :
- volg de aanwijzingen op in de gebruiksaanwijzing
- bewaar niet een restantje voor de volgende keer
- gebruik geen antibiotica, die voor een ander zijn voorgeschreven

Wees niet bang om vragen te stellen en vooral of het mogelijk is om beter te worden zonder antibiotia in te zetten.

Use antibiotics properly. It is pointless to use antibiotics for viral infections. Use them for bacterial infections only and use them for the full amount of time that is prescribed by the doctor, but do not take them for longer.

Andere aanbevelingen zijn om nooit restjes van oudere kuren te bewaren om die later nog eens te gebruiken of mee te slikken met wat een ander familielid op dat moment gebruikt. Als je aan het einde van een kuur nog antibiotica over mocht houden, breng ze daarna dan terug naar de apotheek waar je ze hebt ontvangen.

Dit probleem van antibiotica resistentie is niet eenvoudig op te lossen al zijn artsen en in toenemende mate ook het algemene publiek en de overheid zich steeds meer bewust van de noodzaak hier iets tegen te doen.

Wat zal de toekomst ons brengen?

Gelukkig komen er door innovatieve technieken en een verruimd toelatingsbeleid voor zeldzame bacterieziekten, ook weer nieuwe antibiotica op de markt.
Terwijl bacteriële ontstekingen vroeger vooral met breedspectrum antibiotica werden behandeld, die bijna alle bacteriën omlegden, zijn nieuwe antibiotica veel selectiever.
Dan is het wel prettig dat er nu ook betere opsporingstechnieken beschikbaar zijn, die helaas nog niet universeel wroden ingeet.
Om maar een voorbeeld te noemen, het is in theorie mogelijk om in 90% van de gevallen de juiste bacteriesoort vast te stellen, maar zonder deze technieken gebeurt dat maar bedroevend weinig. Zelfs in de Verenigde Staten wordt slechts in 10% van de gevallen de juiste bacteriesoort vastgesteld.

Er kan nog veel meer gedaan worden om antibiotica resistentie tegen te gaan: we kunnen als individu al veel doen, maar er zijn 2 andere belangrijke oorzaken voor levensgevaarlijke bacteriële ontstekingen: het ziekenhuis en de veestapel.
De meeste levensbedreigende infecties vinden plaats in het ziekenhuis, waar ondanks het constant hameren op een goede hygiëne bij ziekenhuispersoneel, patiënten nog steeds besmet raken door simpel lichaamscontact met personeel, bezoekers of andere patiënten.
Door nóg meer aandacht voor een goede handhygiëne worden ziekenhuisinfecties toch langzamerhand teruggedrongen.

Een grotere uitdaging zit bij het terugdringen van overmatig antibiotica gebruik in de veestapel. Het gebruik daarvan is wijdverspreid, niet alleen omdat in dichtbevolkte stallen er nu eenmaal gemakkelijk ziekten uitbreken, maar ook omdat antibiotica anabool, dwz. groeibevorderend werken. Het was vooral in de VS maar ook in NL dan ook de gewoonte om antibiotica aan het voer toe te voegen.

Hoe belangrijk het terugdringen van nodeloos gebruik in de veehouderij is, blijkt wel uit het feit dat bij 1 op de 5 chronische urineweginfecties met ESBL-bacteriën, de bacterie in kwestie exact overeenkwam met de stammen die ook bij pluimvee werden aangetroffen.

Inmiddels wordt dat steeds minder gedaan en is het in 2006 in de hele EU verboden om antibiotica als groeibevorderaar te gebruiken.
Helaas worden antibiotica nog steeds zeer veel preventief voorgeschreven. Omdat het vrijwel onmogelijk is om zoals bij mensen, slechts 1 zieke kip of varken te behandelen, wordt dan de hele stal in 1x meegenomen. Bovendien is er nog steeds een belangrijk economisch voordeel bij gebruik ervan, niet allen voor de veehouder, maar ook voor de veearts, die er een extra zakcent aan verdient.

Zodoende is per saldo het gebruik van antibiotica in de veestapel volstrekt onvolodende teruggedrongen en worden alternatieven zoals probiotica of weerstandsverhogende middelen als zink of vitamine D evenals gezonder voer onvoldoende toegepast.


Aan artikel gerelateerde producten

Get every new article on your mail