Kunnen kunstmatige zoetstoffen je darmflora beschadigen en je daardoor laten aankomen?

Kan je aankomen door kunstmatige zoetstoffen?

Begin september publiceerden we een overzichtsartikel van verschillende natuurlijke en kunstmatige zoetstoffen, die momenteel beschikbaar zijn en gaven aan wat de voor- en nadelen van het gebruik ervan waren.

Tot voor kort was het standpunt van alle overheidsinstanties die zich met gezondheid en/of voeding bezig houden evenals dat van de doorsnee diëtisten dat kunstmatige zoetstoffen onschuldig zijn en er geen enkel bewijs is dat ze schadelijk voor de gezondheid konden zijn.

Ook ik was er lang van overtuigd dat zoetstoffen relatief veilig zijn, ook omdat mogelijke schadelijke invloed op ratten en muizen niet meteen iets zegt over schadelijkheid voor mensen.
Langzamerhand komt er echter steeds meer bewijs beschikbaar dat aantoont dat juist de voornaamste reden waarom je gebruik maakt van zoetstoffen, namelijk om af te vallen of niet te veel aan te komen, kan komen te vervallen. Dat bewijs kwam uit een hoek waar eerder nog niet zo veel onderzoek aan was gedaan. Namelijk de invloed van zoetstoffen op de darmflora.
Onze darmflora heeft een veel grotere invloed op ons lichaamsgewicht en zelfs op de ontwikkeling van diabetes dan we ons voorheen realiseerden.
En juist diezelfde darmflora wordt nadelig beïnvloed door (kunstmatige) zoetstoffen in onze voeding.

Darm bacteriën hebben invloed op onze gezondheid en lichaamsgewicht

Goedaardige darmbacteriën beschermen de darmen tegen infecties, produceren belangrijke vitamines en micro-voedingsstoffen. Daarnaast hebben ze ook grote invloed op het immuunsysteem.
Wanneer sprake is van een disbalans tussen goedaardige en kwaadaardige bacteriën is sprake van dysbiose.
Dysbiose kan leiden tot een veelvoud aan darmkwalen, waaronder IBD (inflammatoire darmziekte, inflammatory bowel disease) waartoe ook de ziekte van Crohn behoort, IBS (prikkelbare darmsyndroom / irritable bowel syndrome) en coeliakie.

Een paar jaar geleden is ontdekt dat er ook een verband is tussen dysbiose en overgewicht, waarbij mensen met een normaal gewicht een ander soort darmflora blijken te hebben dan mensen met overgewicht.
Dat gaat zelfs op voor identieke tweelingen, waarbij de ene te zwaar is en de andere niet. Bij de te zware helft van de tweeling is een andere darmflora aanwezig, wat er op wijst dat het verschil in darmflora niet genetisch verklaard kan worden.
Toen uit de darm van deze tweeling bacteriën werden overgebracht in de darm van muizen, leidde dit in de muizen die bacteriën kregen van de te dikke man, tot een snellere gewichtstoename dan bij de groep muizen die bacteriën ontvingen van de slankere helft van de tweeling. Uiteraard kregen beide groepen muizen verder exact evenveel voer.

Hoe dat kan is beter te verklaren wanneer je weet dat gegevens over hoeveel calorieën of grammen eiwit, koolhydraten of vet evanls de microvoedingsstoffen die er in een voedingsmiddel aanwezig zijn, nooit keihard zijn. Niet alles wat we in onze mond stoppen, wordt ook opgenomen en dat is voor een heel groot deel afhankelijk van onze darmbacteriën.

Uit dit onderzoek op muizen blijkt dat bacteriën in de darmen van mensen met overgewicht kennelijk efficiënter met voedsel omgaan dan die in darmen van slanke mensen. Zodoende kan iemand met overgewicht meer calorieën uit hetzelfde voedingsmiddel halen dan een ander zonder overgewicht. Daaruit kan je concluderen dat het hebben van een gezonde darmflora een belangrijke rol kan spelen voor zowel onze algehele gezondheid als het lichaamsgewicht.

Kunstmatige zoetstoffen verstoren de balans in darmflora

De meeste kunstmatige zoetstoffen passeren het maagdarmkanaal zonder dat ze worden verteerd of veranderd. Zodoende is jarenlang aangenomen dat er daarom ook geen nadelig effect op het lichaam of gezondheid zou zijn.
Sinds kort is er verandering in deze opvatting gekomen, doordat gebleken is dat deze kunstmatige zoetstoffen indirect toch invloed op onze gezondheid hebben omdat ze de balans van darmflora verstoren.

Dieren, die voeding kregen waaraan kunstmatige zoetstoffen waren toegevoegd, kregen daarna een verstoorde darmflora. In het meest diepgaande onderzoek werd gekeken naar sucralose, acesulfaam-K, aspartaam en saccharine.
Toen aan muizen saccharine werd gevoerd, veranderde het aantal en het soort bacteriën dat in de darm aanwezig was, zodaniag dat sprake was van een afname van goedaardige bacteriën.
Daarentegen was bij muizen, die met suikerwater gevoerd werden, geen sprake van een verstoring van de darmflora.

In een ander recenter onderzoek werd ook naar twee soorten stevia gekeken, een zoetstof die de laatste jaren erg populair zijn geworden als een natuurlijker vervanging van kunstmatige zoetstoffen.
Daarbij werd vooral gelet op de invloed van stevia op de grooei van 6 verschillende stammen van de Lactobacillus reuteri.
Beide stevia-soorten belemmerden de groei van alle stammen, waarbij het grootste effect lag in de productie van melkzuur en azijnzuur.
Uit dit onderzoek mag je wel concluderen dat er feitelijk niet zoveel verschil is tusen de zogeheten kunstmatige zoetstoffen en deze semi-natuurlijke zoetstof stevia.

Uit de verschillende onderzoeken die op mensen gedaan zijn, kan men wel concluderen dat mensen die kunstmatige zoetstoffen consumeren een andere darmflora hebben dan mensen die dat niet doen.
We weten echter nog niet 100% zeker of dat verschil ook echt veroorzaakt worden door die zoetstoffen of dat ze al een andere darmflora hadden. Met andere woorden, mogelijk hadden deze mensen al een neiging tot overgewicht en grepen ze eerder naar zoetstof in de wens dat overgewicht te beheersen. We weten ook nog niet precies hoe deze kunstmatige zoetstoffen de balans verstoren bij darmflora.
Wat uit de onderzoeken bij mensen ook naar voren kwam, was dat niet iedereen er evenveel last van blijkt te krijgen. Sommige mensen hebben totaal geen last van kunstmatige zoetstoffen terwijl bij anderen de darmflora flink van slag raakt. Je zou dus tot de gelukkigen kunnen behoren die zonder een centje pijn kunstmatige zoetstoffen kan consumeren.

Zoetstoffen worden in verband gebracht met overgewicht en andere ziekten.

Kunstmatige zoetstoffen worden vaak aanbevolen als vervanging voor suiker bij mensen, die willen afvallen. Meer en meer begint men zich af te vragen of daar niet ook gezondheidsnadelen aan kleven.
Meer specifiek is er een verband gelegd tussen het nuttigen van kunstmatige zoetstoffen en een toename in het riscio op overgewicht evenals van andere aandoeningen zoals een herseninfarct, dementie en diabetes type 2.

Overgewicht

Kunstmatige zoetstoffen worden vaak gebruikt door mensen die willen afvallen.
Er zijn echter aanwijzingen dat die zelfde zoetstoffen er mogelijk de oorzaak voor kunnen zijn dat mensen juist aankomen.
Een verklaring hiervoor kan zijn dat het regelmatig gebruik van laag-calorische zoetstoffen niet meer in staat zijn om de calorische waarde van zoet smakende voeding in te schatten.

Tot dusverre is er geen eensluidende conclusie te trekken uit waarnemingsonderzoeken.
Bij sommige waarnemingsonderzoeken was er sprake van een toename in het lichaamsgewicht (en BMI), terwijl bij andere onderzoeken men wel afslankte.
Ook wanneer geen sprake was van een waarnemingsstudie, maar daadwerkelijk mensen een dieet liet volgen in een vooropgezet onderzoek, was sprake van een wisselend resultaat. Desondanks kan men concluderen dat het vervangen van suiker in voedingsmiddelen door zoetstoffen in het merendeel leidt tot een gewichtsafname.

Een logische verklaring hiervoor kan zijn dat het consumeren van laag-calorische zoetstoffen je niet zozeer zwaarder maken, maar dat je daarmee wel een zoetverslaving in stand houdt. Daarmee wordt het veel moeilijker om weerstand te bieden tegen zoete verleidingen.

Type 2 Diabetes

Kunstmatige zoetstoffen hebben geen onmiddellijk waarneembaar effect op de bloedsuikerspiegel, zodat ze in het algemeen als een veilig alternatief voor suiker worden gezien voor diabetes-lijders.
Het zou echter zomaar kunnen dat kunstmatige zoetstoffen toch het risico op insuline-resistentie en glucose-intolerantie laten toenemen.

Bij muizen, die gevoerd werden met voer, waaraan kunstmatige zoetstof was toegevoegd, nam de glucose intolerantie toe. Dat wil zeggen, dat ze minder goed in staat bleken om hun bloedsuikerspiegel te stabiliseren als ze daarna gewone suiker te eten kregen.
Wanneer vervolgens bij muizen, die geen eigen darmflora hadden , de darmflora ontvingen van muizen, die glucose intolerant waren geworden, werden deze muien eveneens glucose-intolerant.

Bij mensen is uit waarnemingsonderzoeken gebleken dat er een verband is tussen het langdurig gebruik van zoetstoffen en de ontwikkeling van diabetes type 2.
Op dit moment is er nog geen keihard verband gelegd tussen type 2 diabetes en consumptie van kunstmatige zoetstoffen. Er is experimenteel onderzoek nodig om dat te kunnen bewijzen.

Andere ziekten

Bij een waarnemingsonderzoek is gebleken dat mensen, die dagelijks kunstmatig gezoete frisdrank dronken een tot wel 3x grotere kans hadden op een hersenbloeding evenals een iets groter riscio op dementie dan mensen die maar 1x per week zulke frisdrank nuttigden.
Zodra men echter corrigeerde voor diabetes type 2, wat eveneens het risico op hersenbloeding en dementie doet verhogen, werd dit verband niet langer waargenomen, wat betekent dat er geen keihard bewijs is dat er ook zo'n verband is.

Zijn kunstmatige zoetsoffen minder schadelijk dan suiker?

Ondanks de bezorgdheid over kunstmatige zoetstof, kunnen we niet genoeg benadrukken dat te veel suiker eten in elk geval schadelijk is voor de gezondheid.
Het eten van te veel suiker wordt in verband gebracht met een toegenomen risico op gaatjes in je kiezen, overgewicht, diabetes type 2, hartziekten en een verminderde geestelijke gezondheid.
Minder suiker eten heeft ontegenzeggelijk veel gezondheidsvoordelen voor iedereen, die dat doet.
Officieel worden laag-calorische zoetstoffen nog steeds als een veilig alternatief beschouwd.
Ze kunnen mensen in elk geval op korte termijn helpen om af te vallen.

Langzamerhand blijkt echter dat het lang achtereen gebruiken van (kunstmatige) zoetstoffen mogelijk zelfs het risico op type 2 diabetes doet verhogen. Wanneer u zich hier zorgen over maakt, lijkt het een goed idee om zowel te snijden in de consumptie van echte suikers als van laag-calorische zoetstoffen.
Het uitruilen van suiker voor deze zoetstof leidt voor de meeste mensen wel tot gewichtsverlies en minder schade voor het gebit.

Kan ik veilig kunstmatige zoetstoffen eten?

Op korte termijn is het gebruik van kunstmatige zoetstoffen niet schadelijk gebleken.
Dankzij kunstmatige zoetstoffen krijg je minder calorieën binnen en wordt het gebit beschermd, vooral wanneer je gewend was veel suiker te gebruiken.
Over langdurig gebruik van zoetstoffen is minder bekend en er is een vergrote kans dat de darmflora uit balans raakt.

Aan het gebruik van kunstmatige zoetstoffen kleven dus zowel voor- als nadelen, waardoor het een persoonlijke keus wordt om ze wel of niet te eten.
Je kan wel stellen dat wanneer je deze al gebruikt en je er kiplekker bij voelt, er nóg geen gegronde reden is om daarmee te stoppen.
Wanneer je echter al op het randje zweeft van diabetes of je zorgen maakt over de risico's op lange termijn, is het verstandiger om deze uit je dieet te weren en over te schakelen naar natuurlijke zoetstoffen, waarbij stevia die in de supermarkt verkocht wordt, helaas niet echt tot de natuurlijke zoetstoffen gerekend kan worden. 

Een flink deel van de nadelige invloed op je darmflora kan teniet gedaan worden door consumptie van vezels, wat de groei van deze bacteriën en schimmels juist bevordert. Of je neemt extra probiotica in de vorm van yoghurt, kefir, zuurkool of voedingssupplementen.

Aan artikel gerelateerde producten

Get every new article on your mail