Weer sporten na een knie-operatie, hoe doe je dat?

Sporten op hoog niveau na een knie-operatie, hoe dan?

Of je nu topsporter of een amateur bent, het zal je ongetwijfeld vroeger of later overkomen: je loopt een sportblessure op.
Een van de bekendste grote sportblessures is wel een gescheurde voorste kruisband (de Engelse term is anterior cruciate ligament of ACL).

Wanneer je de voorste kruisband scheurt, zwelt de knie snel op en loopt vol met bloed. Wanneer de knie opzwelt, leidt dit tot een hele reeks gebeurtenissen waardoor je snel spierkracht in je bovenbenen verliest. Al snel merk je dat je ene dij er een stuk kleiner uit ziet dan de andere. Dat komt doordat je snel spiermassa in je bovenbeenspieren verliest na een gescheurde kruisband.

Behalve dat je bovenbeenspieren zwakker worden en je spiermassa verliest, kun je de knie ook niet meer goed bewegen en doet bewegen vaak ook veel pijn.

Veel sporters kiezen er dan voor om een kruisbandoperatie te ondergaan om zo een grotere kans te hebben om weer op het zelfde niveau te kunnen sporten als voorheen.
De droeve waarheid is dat dit voor veel sporters niet opgaat. Daarvoor zijn meerdere oorzaken aan te wijzen. Er is veel onderzoek gaande om te zien wat er gedaan kan worden om de kans op een succesvolle terugkeer na een kruisbandoperatie te verbeteren.

Maar laat ons eerst kijken naar de vraag of een kruisbandoperatie wel nodig is.

Wie kan het beste een kruisbandoperatie ondergaan?

Een gescheurde kruisband is een steeds vaker voorkomende sportblessure. De gevolgen ervan kunnen vooral tieners het hele verdere (sport)leven achtervolgen. Terwijl 65 tot 80% van de sporters weer opnieuw aan sport zal kunnen deelnemen, betekent dit voor tenminste 20% van de sporters dat ze hun sport voorgoed vaarwel zullen zeggen.
Zorgwekkender is dat de kans om opnieuw de kruisbanden te scheuren 1 op 5 is, zelfs wanneer de operatie correct is uitgevoerd en de revalidatie perfect is verlopen.

Vaak wordt er heel luchtig gedacht over een gescheurde kruisband en denkt dat het een betrekkelijk eenvoudig probleem is met een simpele oplossing. Dat is beslist niet waar. Wie moet onder het mes en wie niet? Welke techniek moet gebruikt worden bij de operatie? En wanneer kan een sporter weer op niveau sporten? Dat zijn allemaal vragen die zowel de chirurg als de patiënt zelf moet overewegen.
De meeste experts zijn het er over eens dat
1 niet alle patiënten een kruisbandoperatie hoeven te ondergaan, maar in de praktijk er wel bijna altijd voor kiezen.
2 wanneer de meniscus ook gescheurd is of er meerdere ligamenten gescheurd zijn, een operatie vrijwel de enige juiste keuze is
3 mensen die er voor kiezen om zich niet te laten opereren, vaak een grotere kans lopen op een tweede blessure aan de meniscus of waarbij het kraakbeen beschadigd raakt dan wel de beschermende laag op de botuiteinden. Hierdoor stijgt de kans op het ontwikkelen van artrose in de knie aanzienlijk.

Kan een gescheurde kruisband ook gerepareerd worden?

Een gescheurde voorste kruisband is inmiddels bijna gemeengoed geworden bij zo'n beetje alle balsporten over de hele wereld. Bij een scheuring van de voorste kruisband wordt de voorste kruisband veelal vervangen of opnieuw opgebouwd. Maar is het niet beter om de scheur te repareren in plaats van het te vervangen door een transplantaat?

Een gezond functionerende kruisband heeft speciale zenuwen. Deze zenuwen zorgen voor de zogenaamde proprioceptie. Dat houdt in dat de zenuwen je hersenen laten weten waar de knie zich precies bevindt, zonder dat je er naar hoeft te kijken. De hersenen weten precies waar de knie is, dankzij deze speciale zenuwvezels.
Dankzij proprioceptie staan we letterlijk stabieler op onze benen. Als je je enkel verzwikt en daarna hard oefent op het verbeteren van de proprioceptie, neemt de stabiliteit van de gewrichten toe. Dat is ook een van de verklaringen waarom het dragen van kniebanden, de knie stabieler maakt.

Wanneer de voorste kruisband scheurt, dan scheuren deze speciale zenuwen ook. Wanneer gekozen wordt voor een standaard operatie, waarbij de kruisband opnieuw wordt opgebouwd, krijg je deze zenuwen niet meer terug.
Het gevolg is dat de nieuwe kruisband die vertrouwde proprioceptie signalen niet meer terugstuurt naar de hersenen. Wat verklaart waarom je knie nog steeds heel onstabiel aanvoelt en mogelijk ook waarom je een groter risico loopt op artrose in de knie.

Mede daarom is het, wanneer dat mogelijk altijd beter om te kiezen voor een reparatie van de gescheurde kruisband dan voor het gebruik van een transplantaat.

Weer sporten na een kruisbandoperatie

De cijfers zijn behoorlijk verontrustend. Wanneer de knie-revalidatie niet op de juiste manier uitgevoerd wordt, is er 45% kans dat de nieuwe kruisband opnieuw scheurt. Deze kans kan met ruim de helft verlaagd worden als de revalidatie wel op de juiste manier wordt uitgevoerd.

Het eerste doel bij fysiotherapie na een kruisbandoperatie is dat het bewuste been weer even beweeglijk en sterk wordt als voorheen.
Daarna kan getraind worden op het verbeteren van het evenwicht, de vaardigheid en de kundigheid bij het springen en landen.
Hierdoor vermindert de kans op een hernieuwde blessure van de knie en het opnieuw scheuren van de kruisband. Het herstel na een operatie gaat verder dan alleen de fysieke aspecten ervan. Vrijwel even belangrijk zijn de emotionele en psychologische aspecten.

Het onderzoek naar de juiste behandelwijze van een sporter na een kruisbandoperatie is nog steeds in volle gang. Zo blijkt bijvoorbeeld dat het niet altijd verstandig is om onmiddellijk na een herstel-operatie al met fysiotherapie te beginnen omdat dit het nieuwe transplantaat kan verzwakken.
Er wordt dan ook aanbevolen om pas na twee weken met fysiotherapie te beginnen. Wanneer deze dan wel gestart wordt, blijkt juist dat een sporter bij een juiste aanpak al na 8 maanden op niveau terug kan keren.
Of dat lukt hangt echter heel sterk af van de gekozen therapie, de toewijding van de spoorter en hoe ernstig de blessure was.
Wat wel duidelijk is, is dat het van belang is om genoeg tijd voor de revalidatie vrij te maken. Zorg ervoor dat het been zo goed mogelijk herstelt en je weer vrijwel even goed functioneert als voorheen. Daar veel tijd en energie in steken is uiterst belangrijk.

Fysiotherapie voorafgaand aan een kniebandoperatie

Het is al een aantal jaren de gewoonte bij chirurgen om hun patiënten voorafgaand aan de operatie al aan fysiotherapie te laten beginnen om ervoor te zorgen dat ze dat been beter kunnen bewegen, minder pijn ervaren en ook sterkere beenspieren krijgen. Tot voor kort wisten ze niet zeker of dat nu echt veel verschil uit maakte in het eindresultaat. Ook wisten ze niet of speciale neuromusculaire training zinvol was.

Die twijfel verdween toen een vergelijkend onderzoek werd uitgevoerd tussen een groep patiënten, die voorafgaand aan de operatie géén fysiotherapie kregen en anderen die dat wel kregen.
Het resultaat was niet zo heel verrassend, namelijk dat patiënten, die al voor de operatie aan fysiotherapie begonnen, sneller vooruit gingen.
Het lijkt er op dat het grootste voordeel 'm zit in de toevoeging van neuromosculaire training.

Sporters, die voorafgaand aan de operatie al fysiotherapie kregen, bleken het beter te doen en vooral vaker weer op het zelfde nieuwe terug te kunnen keren dan zij die dat niet deden.

Uit ervaring blijkt dat het lang niet alle sporters lukt om weer op topniveau terug te keren. Wetenschappelijk onderzoek toont nu ook overtuigend aan dat het doen van fysiotherapie vóór een operatie de kans daarop aanzienlijk laat stijgen.

Psychologische aspecten

Voor eenieder, van wie de voorste kruisband is gescheurd, is een operatie maar een klein onderdeel van het herstel. Of iemand weer volledig herstelt na een kruisbandoperatie is afhankelijk van veel factoren.
Daarbij wordt het psychologische aspect vaak genegeerd. Zelfs de meest doorgewinterde sporter heeft een goed team nodig om hem heen dat oog heeft voor zowel de fysiologische als de psychologische aspecten van het hele herstelproces, waardoor deze sporter weer op hoog niveau zal kunnen spelen.

Soms blijkt dat een sporter wel op fysiek vlak weer goed functioneert, maar er niet op is voorbereid dat er ook op emotioneel en psychologisch vlak uitdagingen liggen na een terugkeer.

Uit onderzoeksgegevens bij jonge Amerikaanse sporters bleek dat veel minder sporters weer hun eigen sport oppakten en dat zij die dat wel deden, lang niet altijd weer op het zelfde niveau konden blijven spelen.
Daar zijn logische redenen voor: na hun terugkeer konden deze sporters niet alle trainingen voluit meedoen en het kwam ook regelmatig voor dat ze zich opnieuw blesseerden.
Behalve deze voor de hand liggende fysieke redenen voor de uitval: jonge sporters, die hun kruisband hadden gescheurd, bleken vaker depressief te zijn, bang te zijn om weer opnieuw een blessure op te lopen, het sporten niet meer zo leuk en bevredigend te vinden als voorheen en bovendien ook slechtere studiesultaten te behalen als voorheen.

Of een sporter ook in psychologisch opzicht weer terug kan keren op hoog niveau is in sterke mate afhankelijk van de persoon, die de revalidatietraining verzorgt.
De trainer of fysiotherapeut moet ervoor zorgen dat de sporter weet dat zij zelf een actieve rol moeten spelen bij dit proces en er hard aan moeten werken. Als ze dat doen, bepaalt de sporter zelf de uitkomst.
Dat kan wanneer de sporter er op durft te vertrouwen dat het been weer als vanouds functioneert. Dit kan alleen wanneer er hard gewerkt wordt en er steeds een grens verlegd wordt.

Daarentegen moet de sporter ook weer niet te overmoedig worden en onrealistische verwachtingen koesteren. Het helpt dan niet wanneer de revalidatietrainer en de chirurg, die de operatie heeft uitgevoerd, van mening verschillen over de tijd die nodig is om volledig te herstellen.

Richtlijnen voor terugkeer naar je eigen sport

de prehab-fase: voorafgaand aan een operatie is het van belang om met je fysiotherapeut te oefenen om er voor te zorgen dat de knie weer goed kan bewegen en de bovenbeenspieren aansterken, zodat er niet te veel spiermassa verloren gaat

week 0-3: direct na de operatie
In de eerste weken na de operatie is het van belang om zwelling tegen te gaan, door de knie te koelen en drukverband te gebruiken.
Tegewlijkertijd is het van belang om ervoor te zorgen dat de knie weer volledig kan strekken en de bovenbeenspieren weer sterker worden.
Na overleg met de chirurg kunt u manuele therapie ondergaan, in een zwembad gaan lopen en op een hometrainer met lichte weerstand te gaan fietsen.

week 3-7: gecontroleerde loopfase
U kunt nu echt aan het herstelproces beginnen, door veel te rekken en uw heup- en beenspieren sterker te maken (hamstrings, hamstrings, quadriceps en kuiten) door lichte krachttraining.
Vanaf nu kunt u ook aan balansoefeningen beginnen (het neuromusculaire aspect) en het uithoudingsvermogen verbeteren op de fiets.

week 7-12: gematigde beschermingsfase
Vanaf nu is het weer mogelijk om het gehele lichaam op de proef te stellen met zwaardere 'full-body' krachttraining zoals step ups, mini squats en het gebruik van de leg press. De uitvoering behoort langzaam en gecontroleerd plaats te vinden.
Bij het lopen in een zwembad kan gepoogd worden sneller te gaan lopen.
Qua cardio kunt u nu ook gebruik gaan maken van de stair master of van de crosstrainer om meer variatie in uw training te brengen.

week 12-16: lichte activiteitsfase
Ga door met de full body training en voeg daar zwaardere elementen aan toe met plyometrische oefeningen, vaardigheidstraining en specifieke lichte sprintoefeningen, die lijken op wat men gewoon is te doen bij de eigen sport.

maand 3-9: voorbereiding op terugkeer op niveau
De volgende 6 maanden dienen besteed te worden aan verbeteringen op het gebied van balans, vaardigheid, kracht, explosieve kracht en het uithoudingsvermogen, waarbij het doel is dat beide benen weer even goed en symmetrisch bewegen.
Sportspecifieke training houdt in dat de sporter leert om op gecontroleerde wijze weer in alle richten te kunnen bewegen en te springen.
De sporter kan na zes maanden ook op eigen houtje weer gaan trainen, mits aan de criteria wordt voldaan, waarbij dit mogelijk is.

Criteria voor terugkeer in de eigen sport

Of een sporter weer de eigen sport kan oppakken is grotendeels afhankelijk van het gegeven of deze weer naar wens functioneert. In het algemeen raadt men aan om daar pas 9 maanden na een operatie aan te denken.
De criteria waaraan voldaan moet worden alvorens men weer volop kan gaan sporten zijn:
1 er moet sprake zijn van een volledige bewegingsuitslag in de heup, knie en enkel en daar mag geen sprake zijn van pijn.
2 iemand moet normaal kunnen lopen, springen en rennen, zonder dat er sprake is van angstig gedrag of overcompensatie met het andere been.
3 de banden in het kniegewricht mogen niet te slap zijn, deze test wordt meestal uitgevoerd door de chirurg of een assistent ervan.
4 de knie moet in alle opzichten weer sterk genoeg zijn, wat door middel van een objectieve isokinetische testprocedure behoort te worden gemeten
5 de balansoefeningen moeten zover gevorderd zijn dat ze vergelijkbaar zijn met de belastingen die in de eigen sport gebruikelijk zijn en iemand ook weer op hetzelfde niveau functioneert.



Wanneer een sporter weer mag spelen en er zoals bij veel balsporten ook sprake is van contact tussen spelers onderling, mag deze sporter dat de eerste paar weken niet aan meedoen.
Daarna kan dat contact geleidelijk aan weer wel worden toegestaan, waarna de sporter ook weer aan wedstrijden mag meedoen. Uiteraard eerst nog niet voor de volle speeltijd.
Het doel is immers om de knie gaandeweg steeds meer te belasten, terwijl genoeg tijd wordt gelaten voor herstel, waarvoor in het begin meer tijd nodig is. Hier moet goed op worden gelet. Het is beter om daar iets meer tijd voor uit te trekken, zodat een sporter ook op lange termijn pijnvrij zal kunnen meespelen!

Get every new article on your mail