Waarom krijgen we in de winter griep? Redenen waarom we in de winter sneller griep krijgen en waarom het griepvaccin zo slecht werkt

Waarom krijgen we in de winter griep?

Het koud hebben betekent niet letterlijk dat we verkouden worden, maar het is wel degelijk zo dat het koudste seizoen ook het seizoen is waar je het makkelijkste een koutje of de griep oploopt.
Waarom is er een aanzienlijke toename in het aantal verkoudheden en griep zodra het buiten koud wordt?

Griep gedijt echt beter in de winter

Het is zonder enige twijfel echt waar dat de griep als het ware beter in de kou gedijt.

Het blijkt zo te zijn dat het griepvirus er het beste op is ingesteld dat het van persoon tot persoon overspringt wanneer de lucht koud en droog is. Uit onderzoek blijkt dat de overdracht het beste lukt wanneer zowel de temperatuur alsook de luchtvochtigheid laag is.
Omdat koude lucht van nature minder vocht kan bevatten, is de luchtvochtigheid in de winter van nature vrij laag. Ook binnenshuis zal de luchtvochtigheid laag zijn, ook al is het daar aangenaam warm gestookt, tenzij daar een lucht-bevochtiger actief is.

Maar waarom gedijen virussen beter in de kou?

In koude lucht blijkt een griepvirus langer te kunnen overleven zodra het buiten de menselijke gastheer komt, die het virus naar buiten na een hoest- of niesbui. Kennelijk kan het virus beter in de lucht blijven hangen wanneer de luchtvochtigheid laag is.
Tijdens een hoestbui zullen zeer veel kleine waterdruppeltjes in de lucht gaan zweven, waarin zeer veel virussen zitten opgesloten. In droge lucht zullen de waterdruppeltjes sneller verdamen. Wanneer de waterdruppeltjes snel genoeg verdampen wordt deze licht genoeg om veel langer in de lucht te blijven zweven in plaats van dat ze net als regendruppels op de grond vallen.

We besteden meer tijd binnenshuis

In de winter worden we ook sneller ziek omdat we minder tijd buiten doorbrengen. Dat betekent dat we meer tijd met andere mensen doorbrengen en dezelfde lucht inademt.
Hierbij zijn scholen en kantoren de gevaarlijkste omgeving. Uit een studie in 2014 bleek dat een ziekteverwekker, die op een deurknop werd geplaatst in staat was om binnen enkele uren een geheel kantoorgebouw te infiltreren. Met name de tafels en deuren in de kantine werden het snelste besmet door virussen.

Kwetsbaarder voor ziekten

Behalve dat het griepvirus gemakkelijker in koude en droge lucht overleeft, is droge lucht ook slecht nieuws voor je slijmvliezen. Vandaar ook dat luchtweginfecties in de winter ook erger zijn: je luchtwegen horen bedekt te zijn met slijm om het tegen ziekteverwekkers te beschermen en in droge winterlucht droogt dat beschermende snot teveel op.

Mensen kunnen ook meer last krijgen van allergieën vanwege rondzwevende huidschilfers van huisdieren of bepaalde pollensoorten die vooral dan rondzweven. Vanwege het feit dat mensen vaak ook alle kieren dichtstoppen om de kou buiten te houden, wordt een huis vaak onvoldoende geventileerd in de winter. Kookluchtjes, 'gezellige' kaarsjes en bovenal roken in huis is dan een extra aanslag op de luchtwegen.
Wanneer je een loopneus en een kriebelhoest krijgt vanwege al die irriterende stofjes, raakt ook het slijmvlies extra geïrriteerd en kwetsbaarder voor virussen, die zich dan gemakkelijker kunnen innestelen.
Wanneer de allergie-aanval langer duurt, kan dit ook leiden tot secundaire bacteriële infectie in je keel en sinusholtes.
Tot slot is er ook sprake van een verminderde weerstand van het immuunsysteem vanwege een gebrek aan zonneschijnvitamine D.

Verschillende soorten griepvirus verlagen de werkzaamheid van het griepvaccin

In tegenstelling tot heel veel andere vaccins, waar de werkzaamheid dicht tegen de 100% aan komt, heeft een griepvaccin maar een veel beperktere werkzaamheid.
De voornaamste reden hiervoor is dat er heel veel verschillende griepvirus-stammen zijn.

In principe zijn er 3 verschillende typen griepvirus: type A, B en C.
Type A en B zijn verantwoordelijk voor de jaarlijkse griepepiedemie die tot wel 20% van de bevolking treft en ze laat hoesten, proesten, kreunen en steunen met een koorts die hoog op kan lopen.
Type C veroorzaakt ook griep, maar de symptomen zijn lang zo ernstig niet als van type A of B.

Type A kan ook dieren besmetten maar het zijn vooral mensen, die dee griep krijgen. Wilde vogels zijn meestal de belangrijkste drager van dit type virus.

Dit type A griepvirus is constant aan verandering onderhevig en de voornaamste oorzaak voor een griepepidemie. Het type A2 virus (en andere varianten) wordt verspreid door mensen die al geïnfecteerd zijn.

In tegenstelling tot het type A virus vindt men het type B uitsluitend bij mensen.
De hevigheid van het type B-griepvirus is minder ernstig dan dat van type A-griep, maar kan af en toe toch heel ernstig aflopen. Influenza type B heeft geen subtypes en veroorzaakt geen griepepidemie zoals type A dat wel kan doen.

En dan is er ook nog type C virus die ook bij mensen kan worden aangetroffen, maar ze veroorzaakt geen epidemie, is veel zeldzamer en en de symptomen zijn ook veel milder.

De verschillende stammen van het griepvirus muteren gaandeweg en vervangen dan de oudere stammen van het virus, waartegen mensen inmiddels resistent zijn geworden.

Omdat de mutaties vrij geleidelijk gebeuren en ook goed worden gevolgd, kunnen wetenschappers inschatten welke types en stammen van het griepvirus de belangrijkste zullen zijn in een winterseizoen en daarop inspelen door heel specifiek een griepvaccin te ontwikkelen.
Op dit moment geven de meeste griepvaccins bescherming tegen 4 griepvirusstammen: twee van influenza type A en nog eens twee van influenza type B.

Hoe zit het met de vogelgriep?

Het vogelgriepvirus veroorzaakt vogelgriep. Vogels kunnen besmet raken door alle influenza A griep en alle subtypen. Volgens kunnen niet besmet raken door type B en C influenzavirus.
Er zijn drie belangrijke subtypen van de vogelgriep, waaronder H5, H7 en H9. De subtypen H5 en H7 zijn het dodelijkst, terwijl het H9-subtype niet zo gevaarlijk is.
Met name de H5N1 stam kreeg de meeste publiciteit omdat ze overgedragen kan worden van wilde vogels naar pluimvee en vandaaruit ook op mensen. Terwijl wilde vogels in het algemeen immuun blijken te zijn voor dit H5N1 subtype, doodt het virus ruim de helft van de mensen die ermee besmet raken.
Gelukkig is het risico op vogelgriep in het algemeen erg klein bij mensen omdat het virus zelden mensen besmet. Besmettingen kwamen wel voor als men (intensief) contact heeft met door de vogelgriep geïnfecteerde vogels. Verspreiding van mens tot mens is tot nog toe uiterst zeldzaam.
De meeste gevallen van vogelgriep komen in Azië voor, onder mensen die intensief met pluimvee omgeaan. Mensen kunnen géén vogelgriep krijgen van het eten van gekookte kip, kalkoen of eend omdat verhitting het virus doodt.

Waarom was het griepvaccin juist dit jaar minder werkzaam?

Normaal gesproken kan een griepvaccin in 40 tot 60% van de gevallen bescherming bieden tijdens het griepseizoen. Hierbij moet worden opgemerkt dat ouderen een minder goed werkend immuuunsysteem hebben en daarom een sterker griepvaccin dienen te ontvangen dan jonge mensen.

Desondanks heeft de griep behoorlijk om zich heen geslagen in dit winterseizoen van 2017-2018 omdat de griepvirusstammen klaarblijkelijk sneller muteerden dan verwacht, wat het moeilijk maakt om een effectief vaccin te produceren.

De overgrote meerderheid van de grieppatiënten die in het ziekenhuis moesten worden opgenomen, waren geïnfecteerd door type A terwijl maar 15% last had van type B.
En van de mensen die getroffen werden door type A, was ook nog eens het overgrote deel getroffen door de H3N2-stam.

Een verklaring waarom het griepvaccin juist tegen deze H3N2-stam onvoldoende bescherming bood is het gegeven dat dit virus niet goed gedijt in de kippeneieren waar ze worden opgekweekt.
Deze H3N2 stam waart al sinds 1968 rond bij mensen en zodoende is het steeds beter aangepast op de mens als gastheer. Wanneer de H3N2-virussen worden gekweekt in kippeneieren zullen ze daar weer muteren zodat ze beter gedijen in het kippenei. Met als gevolg dat het als vaccin minder goed de juiste bescherming kan bieden.
Vanwege mutaties in de rondwarende H3N2 stam waren de meeste mensen die het griepvaccin ontvingen onvoldoende beschermd tegen dit virus, waardoor het vaccin in de VS maar in 30% van de gevallen bescherming bood en in Australië zelfs maar in 10% van de gevallen.

Omdat het steeds moeilijker wordt om op mensen aangepast influenzavirus in kippeneieren op te kweken gaan farmaceutische bedrijven nu ook met zoogdiercellijnen experimenteren om daar het virus in op te kweken.
Het opkweken in zoogdiercellen zou in principe een betere bescherming bieden dan de traditionele methode waarbij kippeneieren worden gebruikt omdat het vaccin dan het virus bevat zoals dat ook in mensen rondwaart.
Momenteel bevindt dit soort vaccin zich nog in de experimentele fase zodat er nog maar heel weinig gegevens over de daadwerkelijke werkzaamheid zijn.

Heeft het dan wel zin om je tegen de griep in te enten?

Onder normale omstandigheden is de kans wel 50% kleiner dan normaal om de griep te krijgen en als je het dan toch krijgt, zal je er minder zwaar onder gebukt gaan.
Mensen die kwetsbaar zijn omdat ze heel erg oud of ziek zijn of diegene, die zieken moet verzorgen doen er goed aan om toch de griepprik te halen omdat ze dan toch minder kans lopen de griep te krijgen of het over te dragen op kwetsbare mensen.
In het verleden kregen leraren de griepprik ook gratis, wat niet eens zo'n dom idee is omdat er een fors gebrek is aan vervangende leerkrachten tijdens een griepepidemie.

Welke andere maatregelen kan ik nemen?

Om te voorkomen de griep te krijgen, kunt u het beste vaak uw handen wassen als u met mensen omgaat die u niet kent of waar u van weet dat ze ziek zijn. Thuis of op kantoor kunt u een luchtbevochtiger gebruiken om de luchtvochtigheid omhoog te brengen.
Denk er aan om zo min mogelijk dingen aan te raken, die anderen ook kunnen hebben aangeraakt (vooral een deurknop!) en was uw handen zo vaak als mogelijk (of gebruik een hygiënisch doekje als er geen zeep voorhanden is), zeker nadat u iets of iemand heeft aangeraakt en daarna gaat eten of uw gezicht aanraakt.
Blijf zoveel als mogelijk thuis om te voorkomen dat u zelf anderen infecteert wanneer u ziek bent of gebruik een desinfectiemiddel als u iets heeft aangeraakt waar anderen ook gebruik van maken, met name in de keuken en in de toiletruimte.

In het meest noordelijke (en zuidelijke) deel van de wereld zijn de zonnestralen in de winter niet krachtig genoeg om je te voorzien van genoeg lichaamseigen vitamine D, zodat extra supplementeren in de winter om je weerstand op peil te houden een uitstekend idee is.

Wat als ik toch de griep krijg?

Mocht u toch getroffen zijn door de griep is het beste om te zorgen genoeg vocht binnen te krijgen: gemberthee en bottenbouillon zijn dan favoriete huismiddeltjes.
Een extra warme douche of bad kan ook prettig zijn of gewoon een stoombad voor het gezicht.
Wanneer u een stoombad neemt, voeg dan een druppel pepermunt of eucalyptusolie toe aan het water om de luchtwegen te reinigen.
Wanneer u last heeft van hoofdpijn of pijnlijke sinussen, plaats dan een warm compres op uw voorhoofd.
Gorgelen met zout water of een zogenaamde neti-pot met een zoutwateroplossing gebruiken om de sinussen te reinigen kan ook verlichting geven en er voor zorgen dat u sneller geneest.

Aan artikel gerelateerde producten

Get every new article on your mail